फेवा ताल : पोखराको पर्यटन र पर्यावरणीय धरोहर

पोखरा । नेपालको पर्यटन राजधानी पोखरामा अवस्थित फेवा ताल (Phewa Lake) प्राकृतिक सुन्दरताको अनुपम उपहार हो। अन्नपूर्ण हिमशृंखलाको मनमोहक छायाँ प्रतिबिम्बित हुने यो ताल केवल मनोरञ्जन र पर्यटनका लागि मात्र नभई, सांस्कृतिक, ऐतिहासिक, धार्मिक, र वातावरणीय दृष्टिले पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।

भौगोलिक विशेषता र संरचना

फेवा ताल नेपालको दोस्रो ठूलो ताल हो, जसको कुल क्षेत्रफल करिब ४.४३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो पोखराको पश्चिमी भागमा फैलिएको छ र यसको अधिकतम गहिराइ २३ मिटर रहेको छ। ताल प्राकृतिक रूपमा बनेको भए पनि, विद्युत उत्पादनका लागि बाँध निर्माणपछि यसको जलस्तरमा केही परिवर्तन आएको छ।

पर्यटनका प्रमुख आकर्षणहरू

फेवा ताल पर्यटकहरूका लागि मुख्य गन्तव्यस्थलमध्ये एक हो। यहाँ वार्षिक रूपमा हजारौं आन्तरिक तथा विदेशी पर्यटकहरू आगमन गर्ने गर्छन्।

१. तालबाराही मन्दिर

फेवा तालको मध्यभागमा रहेको तालबाराही मन्दिर धार्मिक रूपमा अत्यन्तै महत्वपूर्ण स्थल हो। हिन्दू परम्परा अनुसार यो मन्दिर शक्तिस्वरूपा भगवतीलाई समर्पित छ। विशेष गरी तीज, दशैं, बलि पूजाका अवसरहरूमा यहाँ ठूलो संख्यामा श्रद्धालुहरूको भीड लाग्ने गर्छ।

२. डुंगा सयर र जलक्रीडा

पर्यटकहरूका लागि तालमा डुंगा सयर (Boating) निकै लोकप्रिय गतिविधि हो। काठका परम्परागत डुंगादेखि मोटरबोटसम्म यहाँ उपलब्ध छन्। पछिल्लो समय स्ट्यान्ड अप प्याडल बोर्डिङ (Stand-up Paddle Boarding) जस्ता जलक्रीडाहरू पनि फेवा तालमा प्रचलित बन्दै गएका छन्।

३. हिमालको प्रतिबिम्ब

फेवा तालको विशेषता भनेकै अन्नपूर्ण, माछापुच्छ्रे (Fishtail), र अन्य हिमश्रृंखलाहरूको मनमोहक छायाँ तालको शान्त पानीमा देखिनु हो। सूर्योदय र सूर्यास्तको समयमा यो दृश्य अझै लोभलाग्दो देखिन्छ, जसले फोटोग्राफी पारखीहरूलाई आकर्षित गर्छ।

४. लेकसाइड क्षेत्र र पर्यटकीय पूर्वाधार

फेवा तालको किनारमा रहेको लेकसाइड क्षेत्र पोखराको पर्यटकीय केन्द्रबिन्दु हो। यहाँ होटल, रेस्टुरेन्ट, बार, हस्तकला पसल, र विभिन्न मनोरञ्जनात्मक गतिविधिहरूको विकास भएको छ। सांगीतिक कार्यक्रम, लाइभ कन्सर्ट, साइकल यात्रा जस्ता गतिविधिहरू पनि लेकसाइड क्षेत्रको विशेषता हुन्।

५. विश्वशान्ति स्तूप (World Peace Pagoda)

फेवा तालको दक्षिणी डाँडामा रहेको विश्वशान्ति स्तूप (Shanti Stupa) शान्तिप्रिय पर्यटकहरूका लागि प्रमुख आकर्षण हो। यहाँबाट फेवा ताल र पोखराको मनोरम दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ।

वातावरणीय चुनौतीहरू र संरक्षण प्रयासहरू

फेवा ताललाई दीर्घकालीन रूपमा सुरक्षित राख्न विभिन्न संरक्षण कार्यक्रमहरू आवश्यक छन्।

१. प्रदूषण नियन्त्रणको आवश्यकता

फेवा तालको पानी प्रदूषित बन्दै गएको छ, जसको मुख्य कारण असन्तुलित फोहोर व्यवस्थापन र शहरीकरण हो।

प्लास्टिकजन्य फोहोर, ढल व्यवस्थापनको अभाव, र अवैध निकासीले तालको पारिस्थितिक प्रणालीलाई असर पुर्‍याइरहेको छ।

२. अतिक्रमण र अव्यवस्थित विकास

•ताल किनाराका भूमि अतिक्रमण गरी अनधिकृत निर्माणहरू भइरहेको पाइन्छ, जसले प्राकृतिक सन्तुलनमा गम्भीर असर पुर्‍याइरहेको छ।

•पर्यटन प्रवर्द्धनसँगै दिगो विकास र पारिस्थितिक सन्तुलन कायम राख्न नीति निर्माण आवश्यक छ।

३. जल निकासी तथा भू-क्षय समस्या

•फेवा तालमा विभिन्न खोलानालाहरूबाट ल्याइएको माटो थुप्रिँदै जानुले तालको गहिराइ घट्दै गएको छ।

•वैज्ञानिक अध्ययनअनुसार, दीर्घकालीन संरक्षणका लागि उचित ढल व्यवस्थापन, वृक्षारोपण, र पानीको शुद्धीकरण अनिवार्य छ।

फेवा ताल केवल पोखराको सौन्दर्य मात्र नभई, नेपालको पर्यटन, संस्कृति, र वातावरणीय धरोहरको प्रतीक पनि हो। यसको दीर्घकालीन संरक्षणका लागि स्थानीय प्रशासन, सरोकारवाला निकाय, पर्यटन व्यवसायी, र नागरिकस्तरबाट सामूहिक प्रयास आवश्यक छ। वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्दै दिगो पर्यटन प्रवर्द्धन गरिएमा फेवा तालको महत्त्व आगामी पुस्ताहरूका लागि समेत अमूल्य रहिरहनेछ।